Boek van de maand i.s.m. Betekenis Boeken Club

Review door Ron van Es

En ze leefden nog
Mark Boode is mede-oprichter van Teachers for Climate en Schrijvers voor Toekomst. Dat is belangrijk om te weten want daar zie je zijn drijfveren terug. Met een zorg voor de wereld voor morgen en een actiebereidheid om die wereld zoveel mogelijk van de rand van het ravijn weg te trekken.

Overigens sprak ik één van zijn mede-schrijvers bij Schrijver voor Toekomst al eens een keer voor mijn podcastreeks ‘Dat spreekt boekdelen’, en ook zij, Marloes Morshuis was net zo betrokken bij die wereld van straks met haar prachtige boek ‘Alter’. 

Reis van de Held
In zijn boek En ze leefden nog volgt Mark Boode een reis, een reis aan de hand van 7 thema’s. Die reis lijkt op de Reis van de Held die door Joseph Campbell lang geleden werd beschreven in bijvoorbeeld dat magnifieke boek uit 1949 ‘De held met de duizend gezichten’ In de bibliotheek van de Betekenis Boeken Club staan talloze boeken die allemaal verwijzen naar die Reis van de Held, en ook zelf heb die – ietwat aangepast – beschreven in mijn boek ‘Ertoe doen, de cirkel van betekenisvol leven’ 

Die 7 belangrijke momenten op je levensreis zijn deze: 

1. Je vertrekt niet voordat er een roeping is

2. Onmiddellijk slaat de twijfel toe of het wel een goed idee is om op pad te gaan

3. Natuurlijk is er een missie, een doel voor de reis

4. Maar pas onderweg word je uitgedaagd, niet eerder

5. En ontdek je dan ook je ware talenten

6. En tegelijk de verleiding die je van je doel wil afhouden

7. Om na worstelingen en een lange weg toch aan te komen

Wat is dat dan toch dat we ons zo aangetrokken voelen in dat concept van die reis, die 7 stappen, en vooral in die oude heldenverhalen? Simpel: het gaat over ons leven, ons bestaan, onze oergrond als mensheid. 

In die zin is de ondertitel van het boek van Mark ietwat misleidend, want het is geen nieuw verhaal, het is het oude verhaal waar we zo naar verlangen. Het oude verhaal dat we steeds maar vergeten in de waan van de dag. Hoe zorgen we er dus voor dat we oude verhalen blijvend herinneren, nee, niet alleen herinneren, maar ook in daden omzetten. Handelingsbekwaam worden heet dat dan. Nou, daar zorgt het boek van Mark Boode dus voor. 

7 stappen
Zijn boek voelt als een avontuur naar dat oude verhaal, sorry Mark, ik blijf het hier maar schrijven, en wordt opgedeeld in die 7 stappen:

Schone slaap – stilstaan

De Spiegel – reflecteren

De Wensput – dromen

Het Magische Bos – experimenteren

De Draak – verbinden

De Grot – transformeren

De Schat – delen

Stilstaan

De verhalen over slaap, in slaap vallen – denk aan Doornroosje – wachten ook, om uiteindelijk wakker te worden. Anders wakker te worden. Mark heeft het hier over rust nemen. Weg van die gejaagdheid, die onrust om alles en iedereen bij te houden. Eerst stilstaan. Om beter te zien wat er echt nodig is nu. 

‘Tijdens deze tocht zullen we ons als individu of als organisatie opnieuw moeten uitvinden.’ 

Om los te laten is er eerst stilstand nodig. En o, wat vinden we dat ingewikkeld. Mark haalt dan Carl Jung aan: ‘Your vision will become clear only when you can look into your own heart. Who looks outside dreams; who looks inside awakes.’ Wat zou het een daad van moed zijn om tegen een organisatie te zeggen dat we voorlopig niets gaan doen! Eerst maar eens tot stilstaan komen. 

Reflecteren

De spiegel voorhouden, hoe zou het zijn als je die spiegel in handen van anderen geeft. Zij vertellen wel wat ze zien, wat ze ervan vinden. Willen vast wel de rol van de nar zijn, zoals Hans Wopereis in zijn prachtige boek ‘Strip op de horizon’, vol fabels en verhalen door de eeuwen heen, ons voorschoteld. 

In dit stuk haalt Mark dat prachtige concept van de 7 generaties ook weer tevoorschijn. Je leeft en werkt niet alleen voor jezelf, of je eigen kinderen of kleinkinderen, je doet het voor de 7 generaties na jou. Hoe zouden zij kijken naar dat wat jij achterliet? Ik moest denken aan de documentaire ‘Decade of Action’ waar ik een kleine bijdrage aan mocht leveren met een gedicht, en waar mensen uit bedrijfsleven werd gevraagd een brief te schrijven aan hun achter-achter-achter kleinkinderen in 2121. 

Dromen

Dromen van anders, wensdenken, en vooral verbeelden. Niet alleen ‘Er was eens…’, maar vooral en ook ‘Wat nou als …’ 

In dit hoofdstuk het voorbeeld van Tony Chocolonely, dat idiote idee om een eigen slaagvrije chocolademerk te gaan bouwen. Jaren terug interviewde ik Henk jan Beltman, de voormalige CEO en degene die het merk echt groot heeft gemaakt. Hij droomde, zeker, en zag die droom ook met hard werken werkelijkheid worden. Soms ten koste van zichzelf, omdat dromen ook duur zijn en lastig en heel veel vragen van je. 

Veranderkracht (experimenteren)

In zijn boek geeft Mark vier barrières aan op weg naar verandering. Vier dilemma’s die veel mensen wel even doen slikken, ga ik dit doen?

Gevoel van machteloosheid. Ik zie het, maar wat kan ik er aan doen?

Het systeem, het idee dat je tegen de bierkaai moet vechten.

Onze eigen angsten. Wie kent ze niet, nou, dan wel.

Ons beeld van onszelf (en de wereld) Wie ben ik dan wel? 

Ik moet vaker denken aan zo’n moment van verandering van al die mensen die ik tegenkwam. Mensen zoals jij en ik. 

 ‘Omdat ik in mijn leven zoveel mensen in mijn omgeving heb gehad die in mij geloofden, ben ik waar ik nu ben.’ 

• ‘Aandacht voor elkaar. Mens zijn in plaats van patiënt zijn.’ 

• ‘Welke maatschappelijke vragen kan ik helpen oplossen? Daar, en alleen daar wil ik warm voor lopen.’ 

• ‘Wij staan voor een grote uitdaging. Ik voel als geen ander dat we moeten veranderen.

•  Dat zijn we verplicht aan onszelf, onze studenten en de samenleving waarin wij leven.’

Mark haalt het verhaal van Jessica den Outer aan, die als jonge jurist knokt voor de rechten van de natuur. Lees meer over haar en haar boek.

Verbinden

Verbinden vraagt, schrijft Mark, om hoop, om actieve hoop. Hier haalt hij dat boeiende en hoopvolle boek ‘Actieve hoop’ van Joanne Macy aan dat zovelen al heeft geïnspireerd. De oplossing is volgens Joanna Macy de pijn in de wereld te eren. Te omarmen. Toe te laten. Te ervaren ook. Het is de pijn die we voelen met alles om ons heen omdat we er deel van uitmaken, onszelf dus niet daarvan buitensluiten. In het eren, in het toelaten kunnen we de pijn ook weer loslaten want de pijn vraagt niet van ons alles op te lossen.

En mooi hoe hij met Jessica Wawoe in gesprek is gegaan, die als oprichter van Tribal Wisdom zegt: ‘De kern van inheemse tradities is verbinden. Verbinden met jezelf en met anderen. Met je voorouders en met de verhalen die zij hebben doorgegeven. Met de natuur en het universum. Voor mij is die verbonden wereld de echte wereld.’

Als je verhaal op de proef wordt gesteld, schrijft Mark, met wie ben je dan, wil je zijn, kun je zijn?

Transformeren.

Het meest beroemde verhaal over de grot is natuurlijk dat van Plato. Gezeten in die grot en aankijkend tegen de achterwand van die grot zien we wel de schaduwen van mensen voorbij komen, maar het echte verhaal leeft buiten die grot. 

Hier is het niet alleen het verhaal om uit die grot te komen, maar ook wat vertel je de anderen, als jij er inmiddels uit bent, die daar nog zitten? Wat vertel je hen wat jij al gezien hebt? Begrepen hebt? 

Transformeren is de diepste crisis, het loskomen van het oude, en het nieuwe leren te omarmen. Hier verhaalt Mark vele prachtige verhalen zoals dat van Frodo in In de ban van de ring, Jake Sully in Avatar, Hamlet en zijn vraag: To be or not to be?, en Dorothy in The Wizard of Oz. 

Wie ben je, en wie ben je ten diepste? Om daarachter te komen zul je de grot uit moeten. 

Delen

Delen is ook uitdelen. Delen is ook in het licht gaan staan. Delen is zeggen: hier ben ik. En daar zijn echt talloze verhalen over te vertellen. 

Mark schrijft: ‘Het delen van de schat is de laatste beproeving, een die aantoont of we voldoende zijn gegroeid om de resultaten van onze zoektocht met anderen te delen en de verantwoordelijkheden die daarbij horen te dragen.’

Ik moet denken aan dat verhaal van Bas Timmer, die ik langer geleden sprak en die het toen zwaar had om zijn idee verder uit te bouwen. Als kleine jongen ziet hij zijn moeder slaapzakken weggeven aan daklozen, dus is het opzetten van Sheltersuit een kleine stap. Bas studeert mode en is ontwerper totdat hij op een dag geraakt wordt door iets persoonlijks. Een dakloze man, vader van vrienden van hem, overlijdt op straat, onderkoeld. Dat is een schok, maar wat blijkt: er zijn in Nederland 31.000 geregistreerde daklozen. Dat is het moment dat Bas in beweging komt, en zijn eerste sheltersuit maakt. Dat, vertelt hij in een interview, is een beetje uit de hand gelopen. 

Wat blijkt nu, jaren later? Bas heeft de wind onder de vleugels gekregen. Kijk maar eens op de website.

‘Een beweging is in gang gezet. We leven ons verhaal.’ – Mark Boode

Ron van Es, founder Betekenis Boeken Club